ArtefActueel

Met trots presenteert SAMPL een nieuwe archeologische reeks: ArtefActueel. 

De reeks ArtefActueel biedt nieuwe inzichten in archeologisch materiaal uit de prehistorie tot de nieuwe tijd. In deze eerste bundel wordt onderzoek aan vondsten uit de Romeinse tijd tot voorbij de middeleeuwen gepresenteerd. 

Vijf onderzoekers bogen zich over een raadselachtig artefact uit een inheems-Romeins graf. Het krijtachtige pijpje, gemaakt uit een stengel van een moerasplant, dankt zijn kleur aan het loodwit waarmee het gevuld bleek. Daardoor mag het beschouwd worden als een attribuut voor het aanbrengen van cosmetica. Dat het herkomstgebied mogelijk in Oost-Europa lag, wordt gesuggereerd door een fibula die in hetzelfde kistgraf meegegeven was. 

Uiteenlopende manieren om de mate van fragmentatie van aardewerk uit de Romeinse tijd te berekenen, passeren de revue in een overzicht waarin vindplaatsen in West-Nederland en de regio Zuid-Limburg vergeleken worden, alsook rurale nederzettingen tegenover meer urbane nederzettingsvormen. De meeste benaderingen tonen een duidelijk onderscheid in de mate van aardewerkfragmentatie tussen deze twee groepen. 

Een keramisch tubulus-type dat afwijkt door zijn tapse vorm, blijkt een sterke, maar nog slecht herkende indicator van de aanwezigheid van een Romeins verwarmingssysteem met een holle (gewelf)boog. De vondsten komen vooral van villa-terreinen. 

Toen in West-Nederland omstreeks de 14e eeuw de kogelpotten plaats maakten voor grijsbakkend en roodbakkend aardewerk, bleef deze categorie in Noord-Nederland nog een eeuw langer gangbaar, maar zag eenzelfde vormenuitbreiding als de nieuwe gebruikswaar in westelijker streken. Bovendien werd een klein deel van glazuur voorzien. Net als cordonversierd kogelpotaardewerk kwam deze luxere uitvoering veelal in steenhuizen en kloosters terecht. 

Overblijfselen van het gieten van kerkklokken zijn geen dagelijkse archeologische vondsten. Met resten uit Utrecht en Vessem als uitgangspunt wordt het (post-)middeleeuwse procédé van klokgieten tot aan het ophangen in de kerktoren doorgenomen op basis van schriftelijke en visuele bronnen. 

Wie waren de dragers van de vele kledinghaken van omstreeks de 16e eeuw die dankzij metaaldetectie aan het licht komen? Doordat Pieter Bruegel de Oude en zijn zonen hun figuren vaak groot opzetten, vormen hun werken op dit punt een Fundgrube

Als afsluiting worden verschillende analysetechnieken opgevoerd die ingezet kunnen worden voor het identificeren van residuen van organisch materiaal. Resultaten zijn bijenwas in een steengoedkruikje, explosieve stof uit de Eerste Wereldoorlog en een – anorganische – aanslag uit een beerput op een 15e-eeuwse houten schoenleest waarop verf werd vermoed. 
Nieuwsgierig geworden? Bestel je exemplaar via SPA-uitgevers (https://spa-uitgevers.biedmeer.nl/Webwinkel-Product-741046449/ArtefActueel.-Nieuwe-inzichten-in-archeologisch-materiaal.html)

Heb je zelf een vondst die in het volgende nummer niet mag ontbreken. Meld je artikel aan voor 1 juni 2021 bij de redactie (artefactueel@gmail.com). 1 oktober 2021 is de deadline voor het inleveren van een bijdrage, download hieronder de auteursrichtlijnen (PDF) waaraan de bijdrage moet voldoen. Let wel: Minimaal één van de auteurs dient lid te zijn van SAMPL.